پلاستیک و نقش آن در محیط زیست زمین:

پلاستیک یکی از پرمصرف‌ترین مواد در جهان است مواد خام اولیه آن عبارتند از نفت و گاز که.این سوخت های فسیلی با اکسیژن و کلر برای ساخت انواع پلاستیک ترکیب می شوند و کاربردهای مختلفی بدلیل انعطاف و فرم گیری راحت از بسته‌بندی گرفته تا ساخت‌وساز و قطعات الکترونیک دارد. بااین‌حال، تولید پلاستیک چالش‌های محیط‌زیستی و اجتماعی مهمی مانند انتشار گازهای گلخانه‌ای، تولید پسماند و آلودگی دریایی، مرگ پرندگان، جانوران دریایی و تجمع آن در بدن تمامی موجودات از جمله انسان ها را به صورت میکروپلاستیک نیز به همراه دارد.

بشر چه میزان پلاستیک تولید کرده و در طبیعت رها می کند:

از سال ۱۹۵۰ تاسال ۲۰۱۹، تولید سالانه پلاستیک حدود ۱۸۴ برابر افزایش‌ یافته و در سال ۲۰۲۵ این میزان به ۴۵۰ میلیون تن رسیده است که بیشترین تولید آن به میزان ۶۲ درصد در آسیا بوده و کمترین آن در آمریکای جنوبی به میزان ۳ درصد ثبت شده است. و طبق گزارشات رسمی تولید سالانه جهانی پلاستیک در واحد تحلیل رفتار،۵۲ درصد افزایش خواهد یافت و از ۴۵۰ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ به ۶۸۰ میلیون تن در سال ۲۰۴۰ خواهد رسید، اما ظرفیت مدیریت پسماند، علیرغم سرمایه‌گذاری‌های قابل توجه، تنها ۲۶ درصد افزایش خواهد یافت. اختلاف میان درصد تولید و افزایش ظرفیت مدیریت پسماند پلاستیکی نشان می دهد قرار است میلیون ها تن زباله پلاستیکی در طبیعت رها شود.
سرنوشت این همه پلاستیک چه می شود:

طبق گزارش‌ها، در سال ۲۰۱۹ تولید پلاستیک‌ها با مجموع ۳۵۳ میلیون تن، حدود ۱۷ درصد از تولید پسماندهای جامد شهری در جهان را به خود اختصاص دادند. این حجم از پسماند پلاستیکی تولید شده در انتها وارد فرایندهای بازیافت، زباله‌سوز و دفن شده‌اند که سهم هر یک به ترتیب ۹، ۱۹ و ۴۹ درصد بوده است و باقی‌مانده آن ۲۲ درصد به‌صورت نامناسب مدیریت‌شده‌اند و در محیط زیست رها می شوند و اغلب با نور ماورا بنفش (UV) و نیروهای مکانیکی، قطعات بزرگ پلاستیک به ذرات کوچکتر تقسیم می کنند. این ذرات کوچکتر که از آنها به عنوان پلاستیک ریز یا میکرو پلاستیک یاد می شود، بسیار راحت تر در طبیعت پخش شده و یا توسط موجودات زنده بلعیده می شوند. و این جایی است که پلاستیک رها شده وارد چرخه غذایی موجودات زنده می شود.دریا ها و اقیانوس ها هم سهمی از این پسماند های پلاستیکی دارند. تقریباً ۸۰ درصد پلاستیک های اقیانوس از منابع زمینی و ۲۰ درصد باقیمانده از منابع دریایی وارد دریاها و اقیانوس ها می گردد. در ایران نیز سالانه ۴ میلیون تن پسماند پلاستیکی تولید می‌شود که بخشی از آن توسط خطوط ساحلی، رودخانه ها وجزر و مد وارد دریا های کشور از جمله خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر می شود.

مشارکت مردم راه حلی برای بحران های حال و آینده

سرزمین ما با تمامی ظرفیت های پیدا و پنهانش توانسته تاب آوری ما را برای زندگی در شرایط دشوار فراهم آورد. این خانه مادری محیطی برای زیست ما و خانواده ما ایجاد کرده تا به آن ببالیم و خود را متعلق به آن بدانیم. حفظ ارزش های مادی و معنوی این امانت بی بدیل الهی اینک نیاز به توجه، تلاش و همبستگی بیشتر دارد، جنگ هر چند تهدیدی برای ایران عزیزمان بود ولی امت شجاع و با غیرت، این تهدید را با جان و مال و حضورشان در جامعه تبدیل به فرصتی برای نشر حریت در دنیا نموده اند حال این مردم که به تعبیر رهبر شهیدمان به قله نزدیک شده اند می توانند برای دنیا خط و مشی زیستن با احترام را ترسیم نمایند یکی از شئون اخلاقی و اجتماعی زندگی احترام به محیط زیست است هم اکنون وقت آن رسیده با همان بصیرت و معرفت مثال زدنی تهدید آسیب به پتروشیمی ها را با مدیریت مصرف بویژه پلاستیک، این تهدید را اینگونه قلم داد کنیم که دشمن سبب خیری شده تا ما تمرین کنیم می شود به زندگی پرخیر و برکت گذشته، همچون پدران مان بازگردیم و سرمایه مواد اولیه را که می شود در مسیر نجات جان با تولید ملزومات پزشکی ضروری، تولید انرژی برای تولید، اشتغال زایی فرزندان این کهن بوم بکار بگیریم را مصروف تولید پلاستیکی نکنیم که تا هزاران سال بلای جان ما و فرزندان مان گردد. کار ارزشمند جوانان نخبه و جهادی شهرداری تهران در دفتر محیط زیست و توسعه پایدار با راه اندازی کمپین نه به پلاستیک می تواند جان دوباره ای به خاک وآب و هوا ایران ما و بویژه موجودات زنده ساحلی و دریایی این سرزمین این بار با همت شما ببخشد.

دکتر میرشکار

مدیرکل سابق اداره کل محیط زیست استان خوزستان