اقتصاد زمانه : صندوق بازنشستگی صنعت نفت در سال‌های گذشته با چالش‌های متعددی در حوزه خدمت‌رسانی، تأمین منابع مالی، پرداخت مطالبات و حفظ پایداری صندوق روبه‌رو بوده است؛ چالش‌هایی که ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی و حرکت به‌سمت روش‌های نو را بیش از پیش نمایان کرده است. در این میان، توسعه خدمات غیرحضوری و بهره‌گیری از ظرفیت فناوری‌های روز، به‌ویژه پس از تجربه شرایط جنگی و ضرورت استمرار خدمت‌رسانی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

رئیس صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت در گفت‌وگو با خبرنگار شانا، با تشریح رویکردهای جدید این مجموعه، از برنامه تبدیل نمایندگی‌های صندوق به بستری برای ارائه خدمات از راه دور و حرکت به‌سمت ارائه خدمات در منزل بازنشستگان خبر داد. او همچنین با قدردانی از حمایت‌های وزیر نفت، درباره برنامه‌های جدید در حوزه درمان، کنترل هزینه‌ها، تنوع‌بخشی به سرمایه‌گذاری‌ها، وصول مطالبات و تقویت استقلال مالی صندوق صحبت کرد و تأکید کرد که بقای صندوق و توانایی آن برای ایفای تعهدات در قبال بازنشستگان، در گرو ایجاد منابع پایدار و اصلاح ساختارهای درآمدی و هزینه‌ای است.

در ادامه، گفت‌وگو با سید محسن جمالی، رئیس صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت را می‌خوانیم.

یکی از موضوعاتی که در دوره جدید بر آن تأکید شده، تحول دیجیتال در ارائه خدمات به بازنشستگان است. با توجه به تجربه دو دوره جنگ و ضرورت ارائه خدمات غیرحضوری، چه اقدام‌هایی در حوزه تحول دیجیتال صندوق‌های بازنشستگی انجام شده است؟

ابتدا فرارسیدن روز خبرنگار را به همه همکاران وزارت نفت و اصحاب رسانه تبریک می‌گویم و از شما تشکر می‌کنم که این برنامه را تدارک دیدید.

در حوزه خدمت‌رسانی به همکاران بازنشسته، بررسی‌هایی که طی چند ماه گذشته انجام دادیم، نشان داد در فرایندهای پاسخ‌گویی به بازنشستگان و ارائه خدمات به آن‌ها با مشکلاتی روبه‌رو هستیم. یکی از مهم‌ترین مشکلات این بود که نقش فناوری اطلاعات و فناوری‌های روز در صندوق کمرنگ بوده و بیشتر از روش‌های سنتی برای پاسخ‌گویی به بازنشستگان استفاده می‌شده است.

صندوق بازنشستگی در سراسر کشور ۵۲ نمایندگی دارد و با توجه به پراکندگی بازنشستگان و تعداد مراجعان، این نمایندگی‌ها در عمل امکان پاسخ‌گویی سریع و کافی به همه درخواست‌ها را ندارند. درحالی‌که بخش قابل توجهی از این خدمات می‌تواند بدون مراجعه حضوری و از طریق فناوری‌های روز در اختیار بازنشستگان قرار گیرد.

رویکرد ما این است که به‌جای اینکه بازنشسته برای دریافت خدمت به دفتر نمایندگی مراجعه کند، تا حد امکان دفتر نمایندگی را به منزل او ببریم؛ یعنی از طریق تلفن همراه، رایانه و نرم‌افزارهای موجود، خدمات را در محل زندگی بازنشسته ارائه کنیم. این تحول می‌تواند نقش مهمی در افزایش سرعت و دقت خدمات داشته باشد.

از سوی دیگر، با دیجیتالی‌شدن فرایندها، امکان ارزیابی دقیق تعداد مراجعه‌ها، نوع درخواست‌ها و عملکرد نمایندگی‌ها نیز فراهم می‌شود. در روش‌های دستی، چنین ارزیابی جامعی به‌راحتی ممکن نیست.

حوزه درمان یکی از مهم‌ترین خدمات مورد نیاز بازنشستگان است. برای افزایش سرعت و دقت خدمات درمانی چه برنامه‌ای دارید؟

بخش قابل توجهی از مراجعه‌های بازنشستگان مربوط به حوزه درمان است و سرعت و دقت در پاسخ‌گویی و پرداخت هزینه‌های درمانی اهمیت بسیار زیادی دارد. گاهی پرداخت هزینه برخی نسخه‌ها چند ماه طول می‌کشد و اگر بازنشسته در ادامه مسیر درمان خود نیاز به پرداخت هزینه‌های جدید داشته باشد، تأخیر در پرداخت هزینه‌های قبلی می‌تواند ادامه درمان او را با مشکل روبه‌رو کند.

به همین دلیل، یکی از راهبردهای ما این است که با استفاده از فناوری و اصلاح فرایندها، سرعت و دقت پرداخت هزینه‌های درمانی را افزایش دهیم.

هم‌اکنون، کنترل‌های فنی در حوزه هزینه‌های درمان اغلب در بخش خدمات دندانپزشکی انجام می‌شود و در برخی بخش‌های دیگر این کنترل‌ها ضعیف‌تر است. بنابراین، تحول دیجیتال می‌تواند افزون‌بر افزایش سرعت پرداخت، در کنترل هزینه‌های درمان نیز نقش اساسی داشته باشد.

همچنین، موضوع تنوع‌بخشی به قراردادهای درمان و افزایش گستره خدمات درمانی قابل ارائه به بازنشستگان را دنبال می‌کنیم تا بتوانیم خدمات مناسب‌تر و گسترده‌تری در اختیار آن‌ها قرار دهیم.

بخش دیگری از برنامه‌های صندوق به حوزه سرمایه‌گذاری مربوط می‌شود. چه تغییراتی را در این حوزه ضروری می‌دانید؟

صندوق نفت در طول سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری‌های متعددی انجام داده است که برخی از آن‌ها آثار ملی و اقتصادی قابل توجهی داشته‌اند، اما در کنار این موضوع باید توجه کنیم که این سرمایه‌گذاری‌ها چه میزان بازده و نرخ بازگشت سرمایه دارند.

با توجه به تخصص و مطالعاتی که در حوزه مالی و اقتصادی داشته‌ام، به این جمع‌بندی رسیده‌ام که باید در صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت به‌سمت تنوع‌بخشی در حوزه سرمایه‌گذاری حرکت کنیم.

به این معنا که سرمایه‌گذاری‌ها فقط در حوزه انرژی متمرکز نباشد و بتوانیم در بخش‌های دیگری نیز سرمایه‌گذاری کنیم. بخشی از سرمایه‌گذاری‌های حوزه انرژی به‌ دلیل اینکه نرخ برخی خدمات و محصولات از سوی دولت تعیین می‌شود، الزاماً از سودآوری مطلوبی برخوردار نیستند و بیشتر جنبه ملی دارند.

درحالی‌که صندوق متعهد به پرداخت مستمری بازنشستگان است، باید سرمایه‌گذاری‌هایی داشته باشد که بتواند منابع مورد نیاز برای ایفای این تعهدات را تأمین کند. بنابراین، در کنار سرمایه‌گذاری‌های موجود، باید به حوزه‌هایی مانند بیمه، بانک، پشتیبانی، صنایع معدنی، فولاد و سایر بخش‌های سودآور نیز توجه شود.

مشخصاً چه ظرفیت‌هایی را در صنعت نفت برای ایجاد درآمد پایدار برای صندوق وجود دارد؟

در صنعت نفت ظرفیت‌های بسیار بزرگی وجود دارد که هنوز به‌صورت کامل از آن‌ها استفاده نشده است. برای نمونه، اگر حوزه خدمات رفاهی و غذایی صنعت نفت را در نظر بگیریم، روزانه در مجموعه شرکت‌های اصلی و شرکت‌های تابعه، باشگاه‌ها، اماکن رفاهی و بخش‌های مختلف، حجم قابل توجهی از خدمات ارائه می‌شود. اگر یک شرکت تخصصی می‌توانست این خدمات را به‌صورت متمرکز ارائه کند، ظرفیت ایجاد درآمد قابل توجهی برای صندوق وجود داشت.

در حوزه بیمه نیز وضعیت مشابهی داریم. امروز برای کارکنان، تأسیسات نفتی و دیگر خدمات، مبالغ بسیار قابل توجهی بابت بیمه پرداخت می‌شود. اگر بخشی از این ظرفیت در قالب یک ساختار متمرکز و متعلق به صندوق بازنشستگی صنعت نفت مدیریت می‌شد، می‌توانست درآمد قابل توجهی برای صندوق ایجاد کند.

از سوی دیگر، سال‌هاست موضوع ایجاد یک بانک تخصصی در حوزه نفت مطرح است. با توجه به حجم بالای گردش مالی صنعت نفت، می‌توانستیم بانکی داشته باشیم که خدمات مالی متمرکزی به کارکنان و مجموعه صنعت نفت ارائه دهد. بسیاری از سازمان‌ها و نهادهایی که ظرفیت‌های مالی بسیار کمتری نسبت به صنعت نفت دارند، امروز دارای بانک یا مؤسسات مالی هستند و از این ظرفیت برای توسعه سرمایه‌گذاری استفاده می‌کنند؛ اما این موضوع در صنعت نفت هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده است.

بنابراین، هدف اصلی شما در اصلاح سیاست‌های سرمایه‌گذاری صندوق چیست؟

هدف ما این است که در فرایند سرمایه‌گذاری تغییرات بنیادی ایجاد کنیم و منابع صندوق را به‌سمت حوزه‌هایی هدایت کنیم که دولت نقش کمتری در تعیین نرخ خدمات و محصولات آن‌ها دارد و درنتیجه، امکان دستیابی به سودآوری بیشتر وجود داشته باشد.

مسئله اصلی برای ما بقای صندوق و حفظ استقلال آن است. این استقلال زمانی معنا پیدا می‌کند که صندوق از منابع مالی کافی برای پرداخت مستمری برخوردار باشد. اگر منابع پایدار و کافی از محل سرمایه‌گذاری ایجاد نشود، صندوق در آینده با مشکل روبه‌رو خواهد شد. بنابراین، استقلال صندوق نباید فقط از منظر حقوقی مطرح باشد، بلکه باید استقلال و توانمندی مالی کافی نیز داشته باشد.

در کنار افزایش درآمدها، باید روی کاهش هزینه‌ها نیز کار کنیم. اصلاح فرایندها، بازنگری در روش‌هایی که در گذشته هزینه‌های اضافی به صندوق تحمیل کرده‌اند، استفاده از ظرفیت فناوری‌های روز و بهره‌گیری از نیروهای متخصص و باتجربه در حوزه سرمایه‌گذاری، می‌تواند در این مسیر بسیار مؤثر باشد.

یکی از موضوعات مهم بازنشستگان، اجرای همسان‌سازی و ماده ۱۰ و پرداخت‌های مربوط به آن بوده است. صندوق در این زمینه چه اقدام‌هایی انجام داده است؟

موضوع همسان‌سازی و ماده ۱۰ سال‌ها مطرح بود و محاسبه‌های مربوط به آن نیز انجام شده و تا حد زیادی نهایی شده بود و مورد تأیید همکاران وزارت نفت و صندوق قرار داشت.

پس از ورود به این موضوع، تلاش کردیم با وجود شرایط دشوار مالی و همچنین شرایط جنگی، پرداخت‌ها را به‌صورت جدی دنبال کنیم. در فروردین‌ماه، ۲۰ درصد افزایش عمومی را پرداخت کردیم و پس از آن نیز بخشی از مطالبات مربوط به همسان‌سازی و ماده ۱۰ را در فرایند سه‌ماهه پرداختیم. پس از آن، در ماه چهارم با موضوع پرداخت علی‌الحساب دوماهه روبه‌رو شدیم و تلاش کردیم این پرداخت را نیز نسبت به گذشته با شرایط بهتری انجام دهیم.

در سال گذشته حدود ۴۰ هزار نفر متقاضی این پرداخت بودند که این رقم امسال به حدود ۶۰ هزار نفر افزایش یافت. میزان درخواست‌های دوماهه نیز از حدود سه همت به نزدیک هفت همت رسید.

در حوزه همسان‌سازی، ماده ۱۰ و علی‌الحساب مستمری دوماهه نیز در این سه ماه حدود ۱۴ همت پرداخت کردیم و برای تأمین منابع این پرداخت‌ها اقدام‌های مختلفی انجام شد.

تأمین منابع این پرداخت‌ها از چه محل‌هایی انجام شد؟

یکی از اقدام‌های ما مذاکره با شرکت پالایش و پخش بود. صندوق از این شرکت مطالباتی داشت که بخشی از آن‌ها سال‌ها باقی مانده بود. در جریان مذاکرات انجام‌شده توانستیم حدود پنج همت از این مطالبات را تأمین کنیم. هم‌اکنون نیز شرکت‌هایی هستند که مطالبات قابل توجهی به صندوق دارند. در رأس آن‌ها شرکت لوله‌سازی اهواز قرار دارد که حدود پنج‌ونیم همت بدهی دارد. برای وصول این مطالبات نیز برنامه‌ریزی کرده‌ایم، زیرا وضعیت صندوق به‌گونه‌ای است که از نظر منابع نقدی نیاز دارد مطالبات خود را به‌موقع وصول کند.

حمایت وزیر نفت را از برنامه‌های صندوق چگونه ارزیابی می‌کنید؟ نقش شخص وزیر را در تحقق این برنامه‌ها چقدر اثرگذار می‌دانید؟

از زمانی که وارد صندوق شدم، از قبل با وزیر نفت ارتباط و شناخت عمیقی از دیدگاه‌های ایشان داشتم و با رویکردشان آشنا بودم.

در نشست‌هایی که درباره موضوع بازنشستگان و صندوق برگزار شده، همواره حمایت و تأکید ایشان را شاهد بوده‌ایم. نگاه وزیر نفت به موضوع صندوق، نگاهی صرفاً مقطعی و مربوط به پرداخت مستمری نیست، بلکه موضوع پایداری، استقلال مالی و آینده صندوق نیز مورد توجه ایشان است.

به اعتقاد من، حمایت مدیریتی وزیر نفت می‌تواند در پیشبرد برنامه‌های اصلاحی صندوق بسیار اثرگذار باشد، به‌ویژه در حوزه وصول مطالبات، اصلاح ساختار سرمایه‌گذاری و ایجاد زمینه برای استفاده بهتر از ظرفیت‌های اقتصادی صنعت نفت.

هدف ما این است که صندوق را به‌سمت مجموعه‌ای توانمند، مستقل و پایدار حرکت دهیم؛ مجموعه‌ای که بتواند در کنار ایفای تعهدهای خود در قبال بازنشستگان، از ظرفیت‌های صنعت نفت برای ایجاد درآمد پایدار و افزایش رفاه جامعه بازنشستگان استفاده کند.