اقتصاد زمانه : در صنعت پالایش نفت، پایداری تولید و تحقق اهداف راهبردی سازمان، بیش از هر چیز به سلامت، قابلیت اطمینان و آمادگی عملیاتی تجهیزات وابسته است. در مجموعه‌ای راهبردی همچون شرکت پالایش نفت تهران، نظام نگهداری و تعمیرات نه ‌تنها یک فعالیت پشتیبان، بلکه یکی از ارکان اصلی خلق ارزش، مدیریت ریسک و صیانت از سرمایه‌های فیزیکی و انسانی به شمار می‌رود. رویکردهای نوین مهندسی نگهداری پیشگیرانه و پیش‌بینانه به ابزارهای کلیدی برای افزایش ضریب اطمینان، کاهش توقف‌های اضطراری، بهینه‌سازی هزینه چرخه عمر تجهیزات و ارتقای شاخص‌های HSE تبدیل شده‌اند.

در این گفت‌وگو با مدیر تعمیرات و نگهداری شرکت پالایش نفت تهران، به بررسی جایگاه راهبردی این حوزه در پایداری تولید، چالش‌های فنی و تأمین نیرو و تجهیزات، نقش فناوری‌های نوین و سرمایه انسانی، و نیز تجربه‌های عملی در اجرای تعمیرات اساسی و مدیریت تجهیزات حیاتی می‌پردازیم؛ موضوعاتی که تصویر روشنی از مسیر آینده نگهداری و تعمیرات در پالایشگاه نفت تهران و صنعت پالایش نفت کشور ترسیم خواهد کرد.

۱-نقش نگهداری و تعمیرات را در پایداری تولید چگونه ارزیابی می کنید و این واحد چه سهمی در تحقق اهداف کلان سازمان دارد؟

نگهداری و تعمیرات یکی از ارکان اصلی پایداری تولید در پالایشگاه ها به شمار می رود. اجرای منظم برنامه­های تعمیراتي پیشگیرانه و پیش­بینانه به کاهش توقفات اضطراری و افزايش پايداري واحدهای فرایندی و حفظ ظرفیت عملیاتی منجر می­شود. از منظر راهبردی نیز این واحد نقش مهمی در تحقق اهداف کلان سازمان از جمله افزایش بهره وری، کاهش هزینه های عملیاتی، ارتقای ایمنی و حفظ سرمایه های فیزیکی ایفا می­كند و به عنوان یک بازوی پشتیبان براي حفظ تولید و ارزش افزوده پایدار عمل می­نماید.

۲-مهمترین چالش های نگهداری و تعمیرات در پالایشگاه نفت تهران چیست و مدیریت شما برای تبدیل این چالش ها به فرصت چه بوده است؟

از مهمترین چالش های مدیریت تعمیرات، علاوه بر کمبود نیروی انسانی و فرسودگی بخشی از تجهیزات، مي توان به محدودیت تأمین قطعات خاص، شرایط سخت عملیاتی و ضرورت حفظ تولید پایدار همزمان با اجرای تعمیرات، اشاره کرد که به برنامه ریزی دقیق و تصمیم گیری سریع نیاز دارد. اين نگراني ها با افزايش سن نيروهاي موجود و راه اندازي واحدهاي جديد بیشتر میشود که  نیازمند جذب سريع و با كيفيت پرسنل جديد، آموزش هاي لازم براي آن ها و تامين به­موقع قطعات و تجهيزات يدكي با كيفيت است. برای مدیریت این چالش ها، رویکردهای مبتنی بر مدیریت دارایی های فیزیکی، اولویت بندی تجهیزات حیاتی، بومی سازی قطعات، استفاده از توان داخلی و بهینه سازی برنامه های تعمیرات اساسی در دستور کار قرار گرفته است. البته با جذب نیروی موقت تحت عنوان تعمیرات اساسی مخازن، بخشی از چالش کمبود نیروی انسانی رفع شده است ولی بدلیل ناهماهنگی های ناخواسته در جذب این نیرو ها، این مدیریت نا خواسته درگیر مشکلاتی هم شده ولی در مجموع مزایای آن برای سازمان قابل توجه می­باشد.

۳-به نظر شما دیجیتال سازی و استفاده از فناوری های نوین مانند  هوش مصنوعی، پایش وضعیت آنلاین و سیستم های (مکانیزه مدیریت نگهداری و تعمیرات) چه تأثیری بر آینده نگهداری و تعمیرات در صنعت پالایش خواهد داشت؟

تحول دیجیتال، آینده اداره نگهداری و تعمیرات را متحول کرده است. استفاده از سامانه­های مدیریت نگهداری و تعمیرات (سیستم مکانیزه مدیریت نگهداری و تعمیرات)، پایش وضعیت آنلاین تجهیزات، تحلیل داده های عملیاتی و بهره گیری از هوش مصنوعی، امکان پیش بینی خرابی ها و تصمیم گیری دقیق تر را فراهم می کند. در عصر حاضر يكي از مهم ترين عوامل سودآوري و پايداري توليد، قابليت تصميم­گيري سريع مبتني بر اطلاعات درون سازماني و درك شرايط و تغييرات در محيط خارجي است. اين مهم، نيازمند توسعه سريع سامانه هاي اطلاعاتي نظير CMMS و ERP همراه با طرح ريزي  مكانيزم هاي تصميم سازي مبتني بر هوش مصنوعي است. این فن­آوری­ها، به کاهش هزینه های غیر ضروری، افزایش عمر تجهیزات و بهبود بهره وری نیروی انسانی منجر می شوند و مسیر حرکت به سمت تعمیرات هوشمند را هموار می سازند.

۴-چگونه بین کاهش هزینه های نگهداری و افزایش ضریب اطمینان تجهیزات، تعادل برقرار می کنید؟

طرح ريزي برنامه هاي پيشگيرانه و پيش بينانه مي بايست مبتني بر درك اهميت دارايي، شناخت ريسك هاي احتمالي و اندازه گيري اثربخشي فعاليت هاي تعميراتي انجام گيرند طوري كه به تدريج فعاليت هاي كم ارزش حذف شوند و فعاليت هاي با ارزش افزوده بيشتر كه به افزايش قابليت اطمينان و اثربخشي تجهيزات منجر مي شوند، افزايش يابند.  در عمل، تمرکز بر تعمیرات پیشگیرانه هدفمند و حذف فعالیت های کم اثر، به بهینه سازی منابع و افزايش بهره وري منجر می­شود. همچنین با شناسایی تجهیزات حیاتی و تخصیص منابع به بخش های حساس, ضمن کنترل هزینه ها, سطح پایداری تولید و ایمنی تجهیزات بهبود مي يابند.

۵-نقش نیروی انسانی متخصص در موفقیت نظام نگهداری و تعمیرات را چگونه می بینید و چه برنامه هایی برای آموزش، جانشین پروری و انتقال دانش فنی اجرا کرده اید؟

نیروی انسانی متخصص، مهمترین سرمایه واحد تعمیرات است. تجربه , مهارت فنی و تعهد کاری کارکنان، نقش مستقیمی در کیفیت اجرای تعمیرات و کاهش خطاهای عملیاتی دارد. برگزاری دوره های آموزشی مستمر، انتقال دانش فنی، جانشین پروری و ایجاد انگیزه سازمانی از اولویت های اصلی برای ارتقای سرمایه انسانی محسوب می­شود. .

۶-در تعمیرات اساسی پالایشگاه، چه شاخص­هایی را برای ارزیابی موفقیت پروژه مد نظر قرار
می­دهید و مهمترین درس­آموخته های شما از آخرین تعمیرات اساسی چه بوده است؟

موفقیت تعمیرات اساسی با شاخص­هایی مانند رعایت زمان بندی پروژه، عدم یا کم بودن آمار حوادث و شبه حوادث، تحقق شاخص هاي HSE،  کنترل هزینه­ها، عدم وقوع تعميرات اضطراري پس از راه اندازي واحد و تحقق ظرفیت­ طراحی، پس از راه اندازی ارزیابی می­شود. همچنین میزان کاهش توقفات اضطراری پس از تعمیرات اساسی و افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات، از معیارهای کلیدی عملکرد محسوب می شوند .

۷-ایمنی، بهداشت و محیط زیست چه جایگاهی در تصمیم گیری های واحد نگهداری و تعمیرات دارد و چگونه این فرهنگ در میان کارکنان نهادینه شده است؟

موضوعات مرتبط با ایمنی، بهداشت و محیط زیست، در عمل جنبه هاي كليدي از انجام فعاليت اصلي محسوب مي­شوند و كارايي و اثربخشي اقدامات، منوط به رعايت الزامات ايمني، بهداشتي و محيط زيستي است.  در اين راستا تمامی عملیات با انجام ارزیابی ریسک، رعایت دستورالعمل های ایمنی و آموزش کارکنان انجام می شود. هدف اصلی، پیشگیری از حوادث، حفاظت از نیروی انسانی و کاهش اثرات زیست محیطی در کنار حفظ تولید  پایدار است. .

۸-با توجه به فرسودگی بخشی از تجهیزات پالایشگاهی در کشور , چه استراتژی هایی برای افزایش عمر مفید دارایی ها اتخاذ کرده اید ؟

طرح ريزي و توسعه فعاليت هاي پيش بينانه و پيشگيرانه نظير پایش وضعیت، روانکاری اصولی، تعويض زمانبندي­شده قطعات و اصلاح فرایندهای بهره برداری همراه با بهینه سازی برنامه های نگهداری و تعميرات و استفاده از قطعات با کیفیت بالاتر از اقدامات کلیدی در این حوزه مي باشند. در اين راستا بازسازی تجهیزات فرسوده و به روز رسانی فناوری های قدیمی نقش موثری در افزایش عمر مفید و بهبود عملكرد دارايي در سراسر چرخه عمر آن­ها ايفا
مي نمايند.

۹-به نظر شما تفاوت مدیریت نگهداری و تعمیرات در پالایشگاه های نفت با سایر صنایع سنگین چیست؟

در پالایشگاه ها به دلیل پیوستگی فرایند تولید، حساسیت ایمنی بالا، پیچیدگی تجهیزات و استراتژيك بودن محصولات اصلي، نگهداري و تعميرات، نقش بسيار با اهميتي ايفا مي نمايد، بنابراین، مدیریت تعمیرات نیازمند دقت بیشتر، هماهنگی گسترده بین واحدها و آمادگی برای شرایط اضطراری است. این ویژگی ها باعث
می شود تصمیم گیری ها سریع تر، مبتنی بر ریسک و با رویکرد پیشگیرانه انجام شود.

۱۰-جایگاه مدیریت دارایی های فیزیکی در شرکت پالایش نفت تهران را چطور ارزیابی می کنید و تاکنون چه اقداماتی در این خصوص صورت گرفته است؟

بدون ترديد يكي از اهداف غايي شركت، مديريت بهينه دارايي­ها، صيانت از منابع و خلق ارزش افزوده از دارايي ها با نگاه بلند مدت است. در اين خصوص طي سال جاري، با ايجاد ساختار سيستم مديريت دارايي در نمودار سازماني اداره نگهداري و تعميرات، گام بلندي براي نهادينه نمودن تفكر استراتژيك در حوزه مديريت بهينه دارايي­ها و بهينه سازي منابع برداشته شده است. در حال حاضر كارگروه استقرار سيستم مديريت دارايي با همكاري تمامي ادارات به ويژه بهره برداري، خدمات فني و مهندسي، نگهداري و تعميرات، برنامه ريزي، ريسك و تعالي سازماني، معاونت مالي، تامين منابع و سرمايه گذاري، مديريت بازرگاني، توسعه سرمايه انساني و بهداشت، ايمني و محيط زيست، تشكيل شده و طرح ريزي و پياده سازي سيستم مديريت دارايي بر مبناي استاندارد ISO55001 ويرايش ۲۰۲۴ در حال پيگيري است. در اين ارتباط كليه برنامه­هاي پيش بينانه و پيش گيرانه تعميراتي مربوط به تجهيزات پر اهميت يا داراي ريسك عملياتي بالا بررسي و بهينه شده و صلاحيت هاي لازم براي نگهداشت و بهره برداري بهينه از آن ها شناسايي مي­شود. اين پروژه با همراهي تمامي پرسنل شركت، همكاري خاص اعضاي كارگروه استقرار سيستم مديريت دارایي و حمايت مديران سازمان در حال پيگيري است و انتظار مي­رود تا مهر ماه سال ۱۴۰۵ سيستم مديريت دارايي در شركت پالايش نفت تهران با كيفيت مناسب آماده مميزي برون سازمانی شود. هدف نهایی ایجاد یک سیستم نگهداشت و تعمیرات چابک، هوشمند، بهينه و پایدار در راستای اهداف کلان صنعت پالایش کشور است.